Commons:آثار مشتق

درخت تصمیم‌گیری برای آثار مشتق در ویکی‌مدیا کامانز؛ کامل نیست و استثنائاتی وجود دارد.

اکثر آثار خلاقانه، اثری مشتق از چیز دیگری هستند اما در اکثر موارد حق تکثیر آنها به دلایل مختلفی مورد ادعا قرار نمی‌گیرد. مثلاً در مورد عکس‌ها استثنائات شامل مواردی همچون خلاقانه نبودن، کاربردی بودن، آزادی پانوراما، تحت مجوز آزاد بودن و ... است. اما در بقیه‌ی موارد تنها دارنده‌ی حق تکثیر می‌تواند اجازه‌ی تولید آثار مشتق را صادر کند. این آثار مشتق شامل تصاویر مجسمه‌ها و دیگر آثار دارای حق تکثیر است. این اصل در مورد بقیه‌ی آثار نیز صادق است. شما نمی‌توانید فیلمی از یک کتاب را بدون اجازه‌ی نویسنده‌ی آن بسازید زیرا حاصل عمل شما یک اثر مشتق خواهد بود.

اثر مشتق چیست؟

اثر مشتق یا اثر اشتقاقی بر طبق قانون حق تکثیر ایالات متحده مصوب ۱۹۷۶ بخش ۱۰۱ بصورت زیر تعریف می‌شود:

"A 'derivative work' is a work based upon one or more pre-existing works, such as a translation, musical arrangement, dramatization, fictionalization, motion picture version, sound recording, art reproduction, abridgment, condensation, or any other form in which a work may be recast, transformed, or adapted. A work consisting of editorial revisions, annotations, elaborations, or other modifications, which, as a whole, represent an original work of authorship, is a 'derivative work'".

بطور خلاصه یعنی هرگونه انتقال یک اثر خلاقانه‌ی قابل حمایت توسط قانون حق تکثیر به رسانه‌ای جدید، اثر مشتق محسوب می‌شود. همچنین انجام تغییرات بر روی چنین آثاری حتی در صورتی که حاصل آنها یک اثر خلاقانه‌ی بدیع باشد نیز اثر مشتق به حساب می‌آید.

چه کسی اجازه‌ی خلق آثار مشتق را دارد؟ بر طبق قانون حق تکثیر ایالات متحده مصوب ۱۹۷۶ بخش ۱۰۶:

"(T)he owner of copyright under this title has the exclusive rights to do and to authorize any of the following: (...) (2) to prepare derivative works based upon the copyrighted work".

برخلاف کپی دقیق یا تغییر جزئی اثر (مثلاً انتشار کتابی با نام متفاوت) که حق تکثیر جدیدی به آن نمی‌افزایند، اثر مشتق حق تکثیر جدیدی علاوه بر حق تکثیر اثر اصلی خواهد داشت. بنابراین مثلاً خالق کتاب The Annotated Hobbit (هابیت تفسیر شده) حق تکثیر تمام توضیحات و تفسیرهایی که نوشته‌است را دارد ولی حق تکثیر کتاب The Hobbit که متن آن در کتاب آمده، بدین شخص تعلق نداشته و حق تکثیر آن پابرجاست. صاحب حق تکثیر حق انحصاری خلق آثار مشتق از آن را داراست. عکس‌های یک اثر (مثلاً یک مجسمه) نیز اثری مشتق از آن به شمار می‌آیند زیرا یکی از مواردی هستند که صاحب حق تکثیر ممکن است بخواهد از آن استفاده‌ی تجاری بکند.

اگر من با دوربینم از چیزی عکس بگیرم، حق تکثیر عکس متعلق به من خواهد بود. پس چرا نمی‌توام آن را تحت هر مجوزی که می‌خواهم منتشر کنم؟

مثلاً با عکس گرفتن از یک شخصیت کارتونی بر روی یک تی‌شرت به عنوان سوژه‌ی اصلی، عکاس، اثر دارای حق تکثیر جدیدی (عکس) خلق می‌کند اما حقوق خالق شخصیت کارتونی کماکان پابرجا بوده و در عکس حاصل دخیل است. چنین عکسی را نمی‌توان بدون اجازه‌ی همزمان هردو صاحب حق تکثیر آن (عکاس و کارتونیست) منتشر کرد.

مهم نیست که نقاشی یک شخصیت کارتونی تماماً توسط بارگذار و بدون استفاده از هیچ منبع دیگری جز حافظه‌ی وی رسم شده باشد. یک اثر دارای حق تکثیر غیرآزاد را به هیچ نحوی نمی‌توان بدون اجازه‌ی مالک حق تکثیرش توسط عکاسی، نقاشی، مجسمه‌سازی و ... بصورت آزاد درآورد. برای اطلاع از استثنا در این مورد، Commons:آزادی پانوراما را بخوانید.